Hver er munurinn á lýðræði og lýðveldi?

Svar

Lýðræði er skilgreint á þennan hátt í Íslenskri orðabók:

Stjórnarfar þar sem almenningur getur með (leynilegum) kosningum haft úrslitavald í stjórnarfarsefnum; réttur og aðstaða einstaklinga eða hópa til að láta í ljós vilja sinn og hafa áhrif á öll samfélagsleg málefni.

Hægt er að tala um mikið eða lítið lýðræði, allt eftir því hve mikil áhrif tiltekinn einstaklingur getur haft í samfélagslegum málefnum. Auk þess getur lýðræði verið takmarkað með tilliti til kyns, stöðu og aldurs.


Hinn 9. september árið 2008 voru 60 ár liðin frá stofnun Alþýðulýðveldisins Kóreu.
Lýðveldi mætti hins vegar líta á sem eins konar form stjórnskipunar, í Íslenskri orðabók er það skilgreint svona:

Þingræðislegt stjórnarfar þar sem æðstu menn eða æðsti maður (forseti) ríkisins er þjóðkjörinn eða kosinn af þjóðkjörnum fulltrúum til tiltekins tíma.

Báðar þessar aðferðir hafa verið notaðar við val á forseta Íslands. Sveinn Björnsson var kosinn af þjóðkjörnum fulltrúum á Alþingi, sem haldið var á Þingvöllum árið 1944, er lýðveldi var stofnað. Síðan þá hafa forsetar verið þjóðkjörnir.

Það fer sjaldnast á milli mála hvort að tiltekið ríki sé lýðveldi en aftur á móti þarf að athuga vel hvort þar ríki lýðræði. Í þessu samhengi mætti nefna Norður-Kóreu en opinbert heiti þess er Alþýðulýðveldið Kórea. Áhöld eru þó um hvort að þar ríki raunverulegt lýðræði.

Frekara lesefni á Vísindavefnum:

• Hvað er lýðræði? eftir Ólaf Pál Jónsson
• Hvað er rafrænt lýðræði (e-democracy)? eftir Hauk Arnþórsson
• Hvernig er hægt að kenna lýðræði í skólum? Geta skólar verið lýðræðislegir? eftir Ólaf Pál Jónsson
• Hvert er formlegt heiti landsins okkar? eftir Ara Pál Kristinsson

Heimildir og mynd:

• Íslensk orðabók. Þriðja útgáfa aukin og endurbætt. Mörður Árnason ritstjóri. Edda, Reykjavík 2002.
• Sveinn Björnsson. Sótt 3.6.2010.
• Aðildarríki SÞ. Sótt 3.6.2010.
• Norður-Kórea - REUTERS/KCNA. Sótt 3.6.2010.