Hvað er rafrænt lýðræði (e-democracy)?

Svar

Ef litið er á hvað orðin þýða þá gæti orðið rafrænt staðið fyrir upplýsingakerfi sem flytja eða geyma gögn og upplýsingar á stafrænum miðlum. Upplýsingatækni (UT) felur til dæmis í sér tölvunotkun, skrifstofusjálfvirkni, fjarskipti og stjórnunartækni og tekur til fjölbreyttra stafrænna verkfæra fyrir ákvarðanatöku, stefnumörkun og stjórnun.

Lýðræði er oftast skilgreint sem stjórnarfyrirkomulag þar sem valdið er hjá almenningi. Hann getur notað valdið milliliðalaust í beinu lýðræði eða framselt það eins og í fulltrúalýðræði. Einkenni lýðræðiskerfa, og forsendur þess að það nái að þjóna hagsmunum almennings, eru einkum jafnrétti, þátttökuréttur og virk þátttaka, óhindraður aðgangur að upplýsingum og upplýstur skilningur, tjáningarfrelsi og áhrif á dagskrá mála, opnar kosningar og félagafrelsi.

Rafrænt lýðræði mætti þá skilgreina sem virka framkvæmd lýðræðis með hjálp upplýsingatækni, í stjórnmálum á ólíkum stjórnsýslustigum og í hnattrænum málum.



Upplýsingatæknin ber með sér nýja möguleika til að efla og auka lýðræði, jafnvel beint lýðræði. Tölvupóstur var tekinn í notkun í stjórnmálum í stórum stíl um 1990 og SMS-skilaboð um áratug síðar. Báðar þessar nýjungar juku hraða, þægindi og hagkvæmni og breyttu samskiptamáta fólks. Útgáfumöguleikar Netsins hafa líka gjörbreytt aðstöðu stjórnmálamanna, stjórnmálasamtaka og einstaklinga til að vekja athygli á skoðunum sínum. Opinberar stofnanir, sveitarfélög og jafnvel fyrirtæki birta upplýsingar á málefnasviðum sínum. Þannig hefur Netið auðveldað þeim að gera starfsemi sína gegnsærri en áður hefur verið.

Þar sem upplýsingatæknin er ný en lýðræðisformið og ferli þess gömul er sennilegt að upplýsingatæknin eigi ónotaða marga möguleika sem síðar komi í ljós og breyti hugsanlega lýðræðinu og ferlum þess.

Samkvæmt rannsóknum á vegum félagsvísindadeildar HÍ sumarið 2005 hefur framkvæmd lýðræðis með aðstoð rafrænna miðla aukið verulega upplýsingaöflun almennings og leitt af sér meiri og vandaðri upplýsingagjöf opinberra aðila og annarra þátttakenda lýðræðisins, svo sem stjórnmálamanna, fjölmiðla og alþjóðastofnana. Þá er einnig ljóst að rafrænt lýðræði getur aukið umtalsvert hraða málsmeðferðar og gert hana hagkvæmari. Að margra mati er gagnvirkt samband þátttakenda í lýðræði meira eftir rafrænum leiðum en annars.

Sumir telja að rafrænu lýðræði fylgi aukin leynd, minna einkalíf, aukinn kostnaður og aukið skrifræði. Samkvæmt áðurnefndum rannsóknum deilir naumur minnihluti landsmanna þessum áhyggjum.

Höfundur vinnur við rannsóknir á áhrifum upplýsingatækni á stjórnsýslu og lýðræði.

Frekara lesefni á Vísindavefnum:

• Hvað er lýðræði? eftir Ólaf Pál Jónsson
• Hvers konar lýðræði er í Evrópusambandinu? eftir Úlfar Hauksson
• Er fulltrúalýðræði hentugasta stjórnarfyrirkomulagið? eftir Guðmund Hálfdanarson
• Hvernig er hægt að kenna lýðræði í skólum? Geta skólar verið lýðræðislegir? eftir Ólaf Pál Jónsson

Mynd:

• Local e-Democracy National Project. Sótt 18.1.2006