Hvað gerir lifrin?

Svar

Lifrin er stærsti kirtill líkamans og vegur um 1,4 kg í meðalmanni. Hún gegnir hundruðum starfa og tengjast mörg þeirra efnaskiptum. Helstu störf lifrar eru eftirfarandi:

Sykruefnaskipti. Lifrin er sérstaklega mikilvæg í að viðhalda eðlilegu blóðsykurmagni eða glúkósamagni blóðs. Hún breytir glúkósa í fjölsykruna glýkógen þegar blóðsykur er hár og brýtur glýkógen niður í glúkósa þegar blóðsykur er lágur. Hún getur einnig breytt tilteknum amínósýrum í mjólkursýru og henni síðan í glúkósa þegar blóðsykur lækkar; breytt frúktósa og galaktósa í glúkósa og breytt glúkósa í þríglýseríð (tiltekinn fituflokk) til geymslu.

Fituefnaskipti. Lifrin geymir sum þríglýseríð og brýtur niður fitusýrur. Einnig breytir hún kólesteróli í gallsölt.

Prótínefnaskipti. Lifrarfrumur mynda flest plasmaprótín (prótín í blóðvökva), það er glóbúlín, albúmín, próþrombín og fíbrínógen. Lifrarensím geta breytt sumum amínósýrum í aðrar þannig að þær geti nýst í myndun ATP (orkumiðils frumna) eða breytt þeim í sykrur eða þríglýseríð. Hún breytir ammóníaki (NH₃), eitruðu efni sem myndast við breytingar á amínósýrum, í þvagefni sem er miklu minna eitrað og hægt að setja út í blóðið. Nýrun þveita því síðan í þvag.

Fjarlæging lyfja og hormóna. Lifrin afeitrar efni eins og alkóhól og þveitir lyfjum eins og penisilíni og erýþrómýsíni og súlfalyfjum í gall. Hún getur einnig breytt eða þveitt skjaldkirtilshormónum og sterahormónum eins og estrógeni og aldósteróni.

Gallþveiti. Gallrauða (bilirubin) sem myndast við sundrun gamalla rauðkorna er seytt af lifur í gall. Mestu af gallrauðu í galli breyta gerlar í ristli í saurbrúnku sem er að lokum þveitt með saur.

Myndun gallsalta. Gallsölt myndast í lifur en þau eru notuð í smáþörmum við sápun (stuðlar að mölun fitu úr fæðu við meltingu) og upptöku fituefna.

Geymsla. Auk glýkógens geymir lifur vítamínin A, B12, D, E og K og steinefnin járn og kopar.

Frumuát. Stjörnulaga átfrumur í lifur innbyrða og eyða útjöskuðum rauðkornum og hvítfrumum ásamt tilteknum gerlum.

Virkjun D-vítamíns. Húð, lifur og nýru taka öll þátt í að gera D-vítamín virkt.

Hér eru aðeins talin upp nokkur af helstu störfum lifrarinnar en ljóst er að hún gegnir fjölmörgum hlutverkum. Lesa má meira um hlutverk og starfsemi lifrarinnar í öðrum svörum á Vísindavefnum, til dæmis:

• Hvaða frumulíffæri eru í lifrarfrumu og hvernig starfa þau? eftir Sverri Harðarson
• Hvar og hvernig eyðast blóðflögur í mönnum? eftir Þuríði Þorbjarnardóttur
• Hvaða hlutverk hefur gallblaðran? eftir Bjarna Þjóðleifsson
• Hvað stjórnar lit á hægðum og þvagi fólks? eftir Þuríði Þorbjarnardóttur

Heimild:
Gerard J. Tortora (1997): Introduction to the Human Body - The Essentials of Anatomy and Physiology. Menlo Park, California: Benjamin Cummings.
Mynd: NIDDK - National Digestive Diseases Information Clearinghouse