Hvað þýðir orðið hörgur?

Svar

Í heild hljóðaði spurningin svona:

Hvað þýðir íslenska orðið hörg? Orðið er til dæmis notað í götunöfn eins og Hörgshlíð, Hörgsland, Hörgás og svo framvegis. Er um að ræða sama orð og hörgull?

Fyrri liður orðanna Hörgshlíð, Hörgsland og Hörgás er karlkynsorðið hörgur 'heiðið blóthús eða blótstallur, grjóthóll, hæð, fjall, hnjótur, hrjósturland, skortur'. Það á sér samsvaranir í grannmálunum, til dæmis í nýnorsku horg 'klettur, namin og klettótt háslétta', í sænskum mállýskum harg, horg 'grýtt svæði' og þar merkir illharge 'grýtt og hrjóstrugt haglendi'. í fornsænsku er til harg og fornensku hearg og er merkingin 'heiðið hof eða vé'. Af sama toga eru einnig kvenkynsorðin hörgur (ft.) og hörgrur (ft.) 'hrjósturland'.


Bærinn Hörgshlíð í Mjóafirði í Ísafjarðardjúpi.
Ásgeir Blöndal Magnússon telur í Íslenskri orðsifjabók (1989:413) að karlkynsorðið hörgull 'skortur, hörsl, hrjóstur; útjaðar, ystu mörk' og lýsingarorðið hörgull, sem virðist ungt í málinu, í merkingunni 'naumur, sem lítið er af' séu líklega skyld hörgur. Upphaflega merkingu orðsins hörgull telur Ásgeir þá vera 'grýtt land, hrjóstur' en að merkingarnar 'útskikar' og 'skortur' séu afleiddar.

Örnefnin skírskota þá til þess að landið umhverfis sé eða hafi verið grýtt og hrjóstrugt eða að í grenndinni hafi fundist eða séu heimildir um heiðið blóthús.

Mynd: Mats: Íslandsmyndasafn © Mats Wibe Lund