Hver er talin ástæða þess að menning Inka og Maya í Suður-Ameríku féll?

Svar

Það voru Astekar sem voru að mestu leyti búnir að herja svo á Mayana að það var auðveldur leikur fyrir Spánverjana að ljúka verkinu. Veldi Asteka byggðist á mikilli kúgun með mannfórnum á öðrum Indjánaþjóðum sem studdu spænska herforingjann Cortes við að leggja undir sig ríki Asteka í núverandi Mexíkó. Eftir það voru aðrir hlutar Mexíkó auðunnir.

Skýringin felst einnig í því hve hernaðartækni Spánverja var miklu þróaðri en Astekanna og einnig að þeir vissu nákvæmlega hvað þeir vildu meðan foringjar Asteka höfðu nánast enga hugmynd um hvernig þeir ættu að bregðast við innrás Evrópumanna. En lokasigur spænska innrásarliðsins má samt best útskýra með því hve illa allar þær bakteríur og veirur sem bárust með Evrópumönnum léku Indjánaþjóðir. Talið er að íbúum Mexíkó hafi fækkað um 90% fyrstu hundrað árin eftir herferðina gegn Astekum.

Um Inkana í núverandi Perú gildir flest það sama og um Asteka. Veldi þeirra var raunar nýstofnað þegar Spánverjar hófu sigurferð sína gegn Inkaríki undir forystu herforingjans Pizzaros. Þótt Inkar hafi verið miklu mildari í stjórnarháttum sínum en Astekar var engin samstaða meðal þjóða í Inkaríki að standa vörð um það. Hér var einnig auðvelt að deila og drottna. Einnig skiptu máli miklir yfirburðir Spánverja í hernaðartækni, lítil viðbrögð stjórnenda Inka við óvæntri árás og síðast en ekki síst voru bakteríurnar og veirurnar bestu bandamenn spænsku sigurvegaranna.

Frekara lesefni á Vísindavefnum:

• Hvað eru Inkar? eftir Þórunni Jónsdóttur
• Hver fann Mexíkó? eftir Ulriku Andersson
• Hvað getið þið sagt mér um Inkaborgina Machu Picchu? eftir Sigurð Hjartarson
• Hverjir voru Mayar og hvar bjuggu þeir? eftir Sigurð Hjartarson
• Hvaða þjóðflokkur er Toltekar og hver eru tengsl hans við Maya og Azteka? eftir Harald Ólafsson

Mynd:

• Villanova University. Sótt 9.9.2000.