http://www.visindavefur.is Á Vísindavefnum svara fræðimenn spurningum almennings á öllum sviðum vísinda og fræða. Wed, 10 Mar 2010 14:39:47 GMT thv@hi.is (Þorsteinn Vilhjálmsson) visindavefur@hi.is (Guðmundur D. Haraldsson) http://visindavefur.hi.is/?id=55252 Wed, 10 Mar 2010 10:59:38 GMT batavegur merkir 'áframhaldandi bati' og er einkum notað í sambandinu að vera á batavegi 'vera að batna einhver sjúkleiki'. Það þekkist í málinu að minnsta kosti frá miðri 19. öld. Fyrri hluti orðsins bati er notað um bötnun, betrun eitthvað sem er betra en það var áður. Til dæmis er sagt að einhver hafi fengið fullan bata ef sá hinn sami er búinn að ná sér algerlega af veikindum.

Bata...]]> http://visindavefur.hi.is/?id=54270 Wed, 10 Mar 2010 10:48:18 GMT http://visindavefur.hi.is/?id=55000 Tue, 9 Mar 2010 13:10:57 GMT gorgeir sé upprunalega mannsnafn. Að minnsta kosti hefur enginn fundist með því nafn í heimildum, fornum eða nýrri. Orðið þekkist að minnsta kosti frá 17. öld og kemur fyrir í íslensk-latneskri orðabók Guðmundar Andréssonar sem kom út í Kaupmannahöfn 1683. Guðmundur skýrði merkinuna með latneska orðinu sterquilinium sem þýðir 'mykjugryfja; óræsti' en í Íslenskri orðsifjabók Ásgeirs Blöndals Magnússonar (1989:269) er sú skýring talin vafasöm...]]> http://visindavefur.hi.is/?id=52346 Tue, 9 Mar 2010 11:37:13 GMT simpansa (Pan troglodytes) benda til þess að þeir hafi allt að 6 sinnum meiri togkraft en menn. Flestir vöðvar simpansa eru öflugari en hjá mönnum. Simpansar og menn er mjög skyldar tegundir, en af hverju ætli vöðvar simpansa séu þá öðru vísi en hjá mönnum? Rannsóknir sem hafa verið gerðar á uppbyggingu kjálkavöðva hafa sýnt að mýósín-vöðvaþræðir í kjálkavöðvum manna eru mun...]]> http://visindavefur.hi.is/?id=55616 Mon, 8 Mar 2010 10:23:50 GMT Hvað er stóuspeki? og Voru stóumenn skeytingarlausir um allt nema dygðina? Við bendum lesendum á að kynna sér þau svör. Stóumenn voru nauðhyggjumenn og töldu að allt sem gerðist væri fyrirfram ákveðið. Nauðhyggjan var óaðskiljanlegur hluti af bæði náttúruspeki þeirra og rökfræði. Því urðu þeir að finna leið til að gera grein fyrir bæði frelsi v...]]> http://visindavefur.hi.is/?id=48242 Mon, 8 Mar 2010 09:52:53 GMT Háskóla Íslands. Textinn sem hér fylgir er fenginn þaðan og er lítillega styttur: http://visindavefur.hi.is/?id=55585 Fri, 5 Mar 2010 14:24:42 GMT Hvað er stóuspeki? En voru þeir þá skeytingarlausir um allt annað? Svarið við þeirri spurningu er nei. Enda þótt einungis dygðin hafi raunverulegt gildi (axia) og sé eftirsóknarverð í sjálfri sér og þótt einungis löstur hafi raunverulega neikvætt gildi (apaxia) og sé varasamur í sjálfum sér, hafa þó aðr...]]> http://visindavefur.hi.is/?id=54603 Fri, 5 Mar 2010 11:31:33 GMT Vulpes zerda), sem stundum er kallaður fennec-refur, er smávaxinn refur sem finnst á eyðimerkursvæðum norður Afríku (Sahara) og á Arabíuskaga. Hann lifir víðsvegar í Norður-Afríku og í miðri Sahara-eyðimörkinni og virðist dafna vel á þurrustu og verstu eyðimerkursvæðunum í Norður-Sahara. Útbreiðslusvæði hans er um Líbíu, austur um Egyptaland, um Sínaískaga, Palestínu, Arabíu og austur að Persaflóa. Þéttleikinn er þó afar lítill á sunnaverðum Arabíuskaga og í Jemen og s...]]> http://visindavefur.hi.is/?id=54566 Thu, 4 Mar 2010 15:04:25 GMT Stoa Poikile í Aþenu og við þau er heimspeki hans kennd. Stóuspeki varð gríðarlega áhrifamikil og vinsæl heimspeki meðal Grikkja en ekki síður meðal Rómverja síðar meir. Meðal annarr...]]> http://visindavefur.hi.is/?id=54478 Thu, 4 Mar 2010 10:51:19 GMT http://visindavefur.hi.is/?id=54945 Wed, 3 Mar 2010 09:21:54 GMT Rangifer tarandus) eru útbreidd á heimskautasvæðum allt í kringum norðurpól. Stórir stofnar finnast í austanverði Síberíu, í Noregi, Kanada, Grænlandi, Alaska og í Asíu allt suður til 50° gráðu N-breiddar í Kína. Áður fyrr lifðu þau mun sunnar og voru útbreidd um Kanada og allt suður til Maine á vesturströnd Bandaríkjanna. Á síðasta jökulskeiði lifðu hreindýr allt suður til Nevada og Tennesse í Bandaríkjunum og í Evrópu náði útbreiðsla þeirra suður til Spánar. Auk þess hafa le...]]> http://visindavefur.hi.is/?id=55529 Wed, 3 Mar 2010 09:06:44 GMT Góan er fimmti og næstsíðasti mánuður vetrar eftir gömlu íslensku tímatali. Hún tekur við af þorranum. Hún hefst á sunnudegi á bilinu 18.- 24. febrúar og stendur þar til einmánuður tekur við. Orðmyndin góa virðist ekki notuð fyrr en í lok 17. aldar. Áður var notuð kvenkynsmyndin gói (beygist eins og elli) allt frá því í fornu máli. Gömul saga, sem lesa má um í fyrsta kafla Orkneyingasögu, segir frá Fornjóti konungi í landi því er kallað er Finnland og...]]> http://visindavefur.hi.is/?id=54286 Tue, 2 Mar 2010 21:18:22 GMT http://visindavefur.hi.is/?id=47965 Tue, 2 Mar 2010 08:00:40 GMT lífræn efni sem líkaminn þarfnast í litlum mæli til þess að tryggja líf, heilbrigði, vöxt og fjölgun. Hvert vítamín gegnir sérhæfðu hlutverki en meginhlutverk þeirra er að taka þátt í stjórnun efnaskipta líkamans. Vítamínin fáum við aðallega úr fæðunni. Ef eitthvert þessara efna skortir í fæðuna getur það haft alvarlegar afleiðingar, raskað eðlilegri líkamsstarfsemi, leitt til sjúkdóma ...]]> http://visindavefur.hi.is/?id=55444 Mon, 1 Mar 2010 08:18:04 GMT Karlsvagninn er hluti af stjörnumerkinu Stórabirni og er þekktasta samstirnið sem sést frá Íslandi. Hugtakið samstirni er notað yfir mynstur á himninum sem eru ekki sjálfstæð stjörnumerki. Önnur þekkt samstirni eru Sjöstirnið og Sumarþríhyrningurinn. Raunar minnir Karlsvagnin...]]>