Úr hverju er möttull jarðar?

Svar

Möttull jarðar er úr ýmsum samböndum kísils, magnesíns, kalsíns, áls, járns og fleiri frumefna við súrefni.


Þótt enginn hafi séð jarðmöttulinn höfum við ýmsa vitneskju um hann. Við þekkjum eðlismassa jarðar og hljóðhraða jarðskjálftabylgna um jarðmöttulinn. Við höfum haft í höndunum brot úr möttlinum sem berast stundum til yfirborðsins með hraunkviku. Við vitum að basalt myndast þegar bergið í efstu 100 km möttulsins bráðnar og víða í fellingafjöllum eru jarðmyndanir sem nefnast „ófíólít“ og eru hlunkar af hafsbotnsskorpu og efsta hluta möttulsins.

Auk þess fela hugmyndir manna um uppruna jarðarinnar í sér að meðalsamsetning hennar sé líkust loftsteinategund sem nefnist „kondrítar“. Samkvæmt þessu er efri hluti möttulsins gerður úr ólivíni (Mg₂SiO₄), pýroxeni (MgSiO₃ og CaMgSi₂O₆) og spínli (MgAl₂O₄), neðar hvarfast spínillinn í granat (Mg₃Al₂Si₃O₁₂) vegna þrýstingsins, og enn þá neðar taka aðrar háþrýstisteindir við.

Af þessu sést að helstu efni í möttli jarðar, fyrir utan súrefni (O), eru kísill (Si), magnesín (Mg), kalsín (Ca) og ál (Al), en að auki er verulegt járn (Fe) í flestum þessara steinda.

Frekara lesefni á Vísindavefnum:

• Hvernig varð jörðin til? eftir Tryggva Þorgeirsson
• Hver er meðalþykkt jarðskorpunnar og hvað er það stór hluti af radíus jarðar? eftir Sigurð Steinþórsson
• Hvernig er hægt að finna út hvað jörðin er þung? eftir Sigurð Steinþórsson